ሚድያ ትግራይ፤ ገይፂ ጥራይ!

ብኣቤል ጉዕሽ ዝቐረበ)

(ዕላማ እዚ ውልቃዊ ፅሑፍ ንለውጢ እዩ። ልዕሊኣን ትሕቲኣን ካልእ ትርጉም ኣይብላን)

ጋዜጠኝነት ሞያ እዩ። ሞያ ክኸውን ዝገበሮ ድማ ሳይንሱ እዩ። ስለዚ ጋዜጠኝነት ሳይንስ እዩ። ሳይንስ ከም ምዃኑ ድማ ዝምርሓሉ ሞያዊ ስነ ምግባር ኣሎ። ኣብ ዝተፈላለያ ዓድታት ዝህልው ናይ ጋዜጠኝነት ሕጊ ብኣንፃር ዓለም ለኸ መሰላት ደቂ ሰብ፣ በብሃገሩ ዘለዉ ሃገራዊ ሕግታትን ብቀንዱ ድማ ብኣንፃር እቲ ሞያ ዝጠልቦም ስነ ምግባራት እዩ ዝውሰን። ኣብ ዓድና ዝህልው ናይ ጋዜጠኝነት ዓውድን ተግባርን እውን ኣብዚ ዝተመርኮሰ እዩ።

እንትጅምር ጋዜጠኝነት ዓድና ካብ ባህሪ መንግስትናን ህልዊ ኩነታትን ካብኡ ድማ ካብ ዓለም ለኸ ሕግታት ሰብኣውን ዲሞክራስያውን መሰላት ይብገስ። እንትቕፅል  ኣብዛ ሃገር ካብ ዘሎ እቲ ዝዓበየ ዝብሃል ሰነድ ሃገር ካብ ሕገ መንግስቲ ይብገስ። ሳልሳይ ካብ ሞራልን ክብርን እቲ ህዝቢ ይብገስ። ብቀንዱ ከዓ ከምቲ ልዕል ክብል ዝተገለፀ ካብ መሰረታዊ ስነ ምግባራትን መትከላትን ጋዜጠኝነት ይብገስ። እዞም ኣርባዕተ መበገስታት እዚኦም ሒዝካ ሕዚ ሕዚ ዝመፅእ ዘሎ ናይዛ ዓዲ ናይ ጋዜጠኝነት ዓውዲ እንታይ ከምዝመስል ምርኣዩ ኣገዳሲ እዩ።

ዓለም ለኸ ሰነዳት ሰብኣዊን ዲሞክራስያውን መሰላት ዳርጋ ኩሎም ክብሃል ብዝኽእል መልክዑ እንተስ ኣካል እቲ ሕገ መንግስቲ እንተስ ኣካል ካብቲ ሕገ መንግስቲ ተበጊሶም ዝወፁ ኣዋጃትን መምርሕታትን ኮይኖም ኣብ ህዝቢ ኣትዮም እዮም። ንኣብነት ብናፃ ናይ ምዝራብ መሰል ወይ ሓሳብካ ብናፃ ናይ ምግላፅ መሰል ብዓለም ለኸ ደረጃ ናይ ባዕሉ ሰነድን ዓንቀፅን ኣለዎ፤ ሃገራት ዝተሰማምዓሉ። ኣብ ሃገርና እውን ባዕሉ ዝኸኣለ ናይ ሕገ መንግስቲ ኣካል ኮይኑ እዩ ( ዓንቀፅ 29 ርአ) ኣብ ዝተፈላለዩ ናይ መንግስቲ መሓውር እውን እዚ ዘኽብር ኣሰራርሓን መዋቕርን ኣሎ። እዚ ኣብ ሚድያ ኸ ኣሎ ዶ? ዝብል ሕቶ ምልዓሉ ኣገዳሲ እዩ።

እዚ ሕቶ እዚ ንምምላስ ፈለማ ክርአ ዘለዎ ናይተን ትካላት ሚድያ ኢዲቶርያል ፖሊሲ እዩ። ብናተይ ሓበሬታን ፍልጠትን ኣብ ትግራይ ናይ ዘለዋ ኮነ ንሃገር ደረጃ ዘለዋ ትካላት ሚድያ ኢዲቶያል ፖሊሲ ነዚ ዝዕቅብ እምበር ዘፍርስ ኣይኮነን። ድምፂ ህዝቢ ምዃን፤ እዩ እቲ ናይ ዝበዝሓ ትካላት ሚድያ ዕላማ። ስለዚ ብመንፅር ሰነድ እንተተራኣዩ ዝወፆአኣይብሉን። እዚ  ገይፂ ጥራይ ክኸውን ዝገብሮ ዘሎ ኣተገባብርኡ እዩ። ኣብ ትግራይ ድማ ይገድድ ይመስለኒ። እዚ እንተዘይኸውን ነይሩ ንውድብን መንግስትን ፅቡቕ ኣለና ኣብ ዝብል መዝሙር ኣእትዩ ሕዚ ህወሓት ንእትመስል ብሓዊ ተፈቲና ኣብዚ ዝበፅሐት ንብረት ህዝቢ ኣብ ኣገል ኣይመእተዋን።

እቲ ካልኣይ ነጥቢ ምስ ሃገራዊ ሕግጋት ይተኣሳሰር። በዓል መዚ ብሮድካስት እዩ ፍቓድ ሚድያ ዝህብ። ንዝሓተተካ ድማ ኣይውሃብን። ሕቶ ምውናን ሚድያ ዘቅረበ ኣካል ብመንፅር እቲ በዓል ስልጣን ዘቐመጦ  መንገድንመምርሕን እዩ ዝውሃብ።እቲ በዓል ስልጣን ህዝቢ ዝወከሎ ኣካል ሸይምዎን ንረብሓ ህዝቢ ኣቐሚጥዎን ተባሂሉ እዩ ዝሕሰብ። ስለዚ ናይ ህዝቢ እዩ ማለት እዩ። ናይ ህዝቢ ስለዝኾነ ድማ ንሱ ዘቐመጦ መምርሒ ተጠቒምካ ሚድያ ምውናን ናይቲ ህዝቢ ምዃን ማለት እዩ ትብል። በቲ በለ በዚ ኣብዛ ሃገር ዘለዋ ትካላት ሚድያ ካብዚ በዓል መዚ እዚ ብዝተውሃቦም ፍቓድ እዮም ዝሰርሑ። ገለገሊኡ ወገን ዝብሎ እከለ ሚድያ ካብ እከለ ይበልፅ ወይ ይሓምቕ ዝበለሉ መንገዲ ይገርመኒ እዩ። እንተስ ክበልፁ እንተስ ክሓምቑ ሚደያ እዛ ዓዲ ካብ ሓደ ቡኹራ እዮም ዝሕፈሱ። ቪኦኤ ድዩ ዋላ ሮይተርስ ቢቢሲ ድዩ ዋላ ኣልጄዚራ እኳ ኣብ ትሕቲ ፍቓድን ፈቃድነትን እቲ መንግስቲ እምበር ኣብ ኢዲቶርያሎም ተመርኵሶም ክንዲ ዝደለይዎ ክውጥሑ ኮነ ክንድዝኸኣልዎ ክኹርመዩ ኣይኽእሉን። ልኣላዊ ሃገር እዩ እዚ፤ ብሕጊ ምዝራሕ ሲስተም ድማ ኣለዎ። እዚ ኹሉ ዝገብር ድማ መንግስታዊ ኣካል በዓል መዚ ብሮድካስት እዩ። ወይ ኮሙኒኬሽንስ መንግስቲ ክኸውን ይኽእል። ሓደ ካብ ካልእ ዝበልፀሉ ዕድል እንተሃልዩ ጋዜጠኝነት ንገይፂ ዶ ትጥቀመሉ ዋላስ ንቁምነገር ዝብል እዩ። ንምሕሽካር ዶ ትጥቀመሉ ወይስ ንምግልጋል ዝብል እዩ።

እዚ በዓል መዚ ኣብ ዝሃቦ መፃወቲ ሜዳ ኮይንካ ምፅዋትን ዘይምፅዋትን ናይተን ትካላት ሚድያ ጉዳይ ይኸውን። ኣብታ መፃወቲ ሜዳ ቃርሳ ዲካ ትፃወት ዋላ ገበጣ  ዝውስና እቲ ተፃዋታይ ኣካል (ፕራክትሽነር እዩ) ሰለዚ  ትካላት ሚድያ ብፍላይ ድማ እቲ ተግባሪ ኣካል ወሳናይ ግደ ዝፃወተለን ሚድያታትና ኣበይ ደረጃ አለዋ ንምባል መን ወነነን ካበይ ተሓፈሳ ዝብል ኣገዳሲ ኣይኮነን ማለት እዩ። እንታይ ድኣ? ገይፂ ክኾናን ስራሕ ክሰርሓን ዝገብረን እቲ ተግባሪ ኣካል፤ ንሕና ኢና። ስለዚ ብፍላይ ኣብ ትግራይ ሚድያታትና ዓርኪ እማኑ ክኾና ኣብ መወዳእታ ድምር ውድቀት ክምዝገብ ናይ ባዕለን ግደ ክፃወታ ዝገበረን ገይፃዊ ጋዜጠኝነት ስለዝሓዛ እየን።

እቲ ሳልሳይ ነጥቢ ናይ ሚድያ ስራሕ ንሞራልን ክብርን እቲ ማሕበረሰብ ዝግዛኣ ክኾና ኣለወን ዝብል እዩ። ኩሉ ዝተብሃለ ኣይመሓላለፍን ኩሉ ዝተገበረ ኣይፅሓፍን ዝብሃል ብኣንፃር ናይቲ ህዝቢ ክብሪን ሞራልን እዩ እምበር ዘይፅሓፍ ኮይኑ ኣይኮነን። ቅድመ ግንዛበታት (preconditions) ወሰንቲ ናይ ሚድያ ነጥብታት እዮም። ከም ሎቖታ ጥሕኒ ተሸሸሽ ኣይብልን ሚድያ። ማሕበራዊ ስነ ልቦና (ሳይክ ሶሻል) እቲ ህዝቢ ክርአ ኣለዎ። እሞ እዚኣ ዶ ንገብር ኣለና?? እዩ ሕዚ እቲ ወግዒ። ኣነ እኮ እቲ መንግስቲ እውን ዝፀገሞ እዩ ዝመስለኒ። ብርሑቕ ተቓራኒ ሞራልን ክብርን ህዝቢ ጠጠው ዝበለ ጋዜጠኛን ጋዜጠኝነትን ኣብ መወዳእትኡ ገይፂ ጥራይ ኮይኑ ክዘልቕ ገይሩ። ካብቶም ሞራልን ክብርን ሓደ ክልተ ንውሰድ።

ሓደ ሕሶት እዩ። ከም ውልቀ እኳ ዘይሕሰውስ ከም ሚድያ ይሕሰው? እዚ ሓደ መሰረታዊ ፀገም እዩ። ከይበልዐ በሊዑ ከይሰተየ ሰትዩ ዝበላ ብርዕታት ከመይ ደቂሰን ከምዝሓድራ ክርድኣካ ኣይኽእልን። እዚ ከይዱ ከይዱ ንብረት ህዝቢ ንዝኾነት ውድብ ኣብ ሕቶ ልቢ ህዝቢ ክተኣቱ ገይሩ እዩ። እቲ ካልኣይ ኣነ እፈልጠልከ ዝብል ተታዕናናይ ስምዒት እዩ። ኣብ ልዕሊ እቲ ከም ኣባላት እዚ ወለዶ ዘሎ ልሕሉሕነት  ውፉይነትን ህዝባውነትን ከይኣክል ኣነፈልጠልካ ዝብል ትዕኑንነት ኣንፃር ሞራል ህዝብና ተቓራኒ ኩርናዕ ክብሪ ህዝብና ደው ኢሉ። እዚታት ቁልቁል ኣጓዒዝዋ ዓድና። በዲልዋ ውድብ ህዝብና። ኣብ መወዳእታ ድማ ጋዜጠኝነት ትግራይ ገይፂ ጥራይ ክኸውን ኣኽኢሉ።

እቲ ራብዓይ መተንተኒ ነጥቢ መትከላት ጋዜጠኝነት ዝምልከት እዩ። ኣብዚ እዩ እቲ ዝገዘፈ ፀገም። እዞም መትከላት እንትጅምር ዝፈልጦም ሰብ ውሑድ እዩ ዝመስለኒ። ንምንታይ ዘይፈለጦም ኣይብሃልን። እታ ሓንቲ መመዘኒት እኮ ትምህርቲ እያ። ክንደይ ዝኣክል ጋዜጠኛ እዩ ጋዜጠኝነት ተማሂሩ ኣብቲ ሞያ ዝዓመመ?? ኩሉ ጋዜጠኝነት ዝተምሃረ ፅቡቕ ኣሎ ማለት ኣይኮነን። እኳ ድኣስ ይገድድ ይኾን።  ኮይኑ ግን “ኖ!! እዛ ሓበሬታ እዚኣ እማ ህዝቢ ክፈልጣ ኣለዎ።” ኢሉ ተጋዲሉ እወ ተጋዲሉ ኣብ ዝብፃሕ ዘብፅሕ ጋዜጠኛ ኣበይ ኣሎ? (ይርድኣኒ እዩ፤ ድምድም ዝበለ ገምጋም እዩ ዝመስል ግን ይጠቅም እዩ)። ማይ ቡንባ ገዛይ ካብ ዘይትሰርሕ ወርሒ ገይራ ኢለዮስ “ሓሳዊ ኮይንካ” ዝብለኒ ጋዜጠኛ እንታይ እየ ክብሎ? እታ ገዛይ ኣነ እንድየ ዝፈልጣ።  ኣብ ወረዳታት ኪዱ። ነቲ ጋዜጠኛ ከመይ ከምዝፃወትሉ ዝገርም እዩ። ዕፅፊ ኣበል ከፊልካ ዕፅፊ ሪፖርት ዝፅሕፍ ጋዜጠኛ ንምንታይ ተፈጢሩ? ከብዲ ዝመርሖ ስለዝኾነ እዩ። እዚ ከብዳም ጋዜጠኛ እዚ እዩ ዓደይ ንቑልቁል፤ ውድብ ህዝበይ ናብ ጭቃ ሒዝዋ ዝወደቐ። መንግስቲ እኮ ሚድያ እዩ ዝተክል እምበር ማይክ ሒዙ ኣይወፍርን።

ሕዚ ውድብ ህወሓት ላዕለዋይ መሪሕነታ ብዝገርም ገምጋም ነቐፌታን ዓርሰ ነቐፌታን ነጊፋ ክልተ ሰባት ጥራይ እዮም ድሓን እምበር ኩሎም ኣባላት ፖሊት ተነቒፎም ኣለዉ። ገሊኦም መጠንቀቕታ፣ ገሊኦም ካብ መሪሕነት ምውራድ ገሊኦም እውን ካብ ኣባል ማእኸላይ ኮሚቴነት ምእጋድ ርኢና። ኣነ እዚ ንፈለማ እዋን እዩ ዝመስለኒ፤ ኣብ ታሪክ እቲ ውድብ። ከምዚ ዝበለ ምትእርማድ ኣይርኣኹን ኣይሰማዕኹን ኣየንበብኩን። እዚ ንምንታይ ኮይኑ እንተተባሂሉ ንለውጢ እዩ ዝብል እምነት ኣለኒ። እዚ ለውጢ እዚ ድማ ክዕቅቦን ከሰጉሞን ዝኽእል ህዝቢ እዩ። ህዝቢ ዝርከበሉ ዝሓሸ መንገዲ ሚድያ እዩ። በዚ መሰረት ኣብ ሚድያ ዘለዉ ኣካላት እቲ ዝገዘፈ ብፅሒት ይወስዱ ማለት እዩ። ናይዚኦም ዝሓሽካ ምኳን ኣማራፂ ዘይብሉ እዩ። ግን ዝሓሹ ድዮም? ወይ ዝሓሽና ዲና?

ነዚ ሕቶ እዚ መልሲ ክኾኑ ክልተ ተዘክሮታት ከስፍር እሞ ጋዜጠኝነት ትግራይ ገይፂ ምዃኑ ኣስሚረ ክዛዝም።

ዝሓለፈ ዓመት ብዕምቆት ምሕዳስ ነይሩ። ኣብቲ ብዕምቆት ምሕዳስ እቲ ሕዚ እውን ቀሪቡስ እዚ ኹሉ ለውጢ ፈጢሩ ዘሎ ገምጋም ውድብ ቀሪቡ። እቲ  ሕዚ ኣብ ሶሻል ሚድያ “ድሓን ኣለና” እናበለ ገደል ዝኣተወ ሓይሊ ሓዊሱ ዳርጋ ኩሉ ናይ ትግራይ ኣካል ሚድያ ነይሩ። እቲ ገምጋም “መሪሕነትና ይልሕልሕ ኣሎ።” እንትብል እቲ ሓደ ተኣንዲሩ ይልዓል “ኖኖ እንታይ ኮይኑ ዝልሕልሕ? ኣሎ እምበር ኣብ መስመሩ።” ይብል። እቲ ገምጋም “ህዝብና ኣየዕገብናዮን” እንትብል “ኣይ ዲማንዲንግ ሶስያቲ ስለዝፈጠርና እንዳኣዩ።” ይብል።  ክንደይ እሞ ክንደይ ዘይተብሃለ። ውድብ ክትልወጥ ተላዒሉ ክተብቅዕ ቀምሻ ጨምቲሩ ሒዙ ፅቡቕ ኣለኺ ዝበለ ከም ሓሰር ተስግሲጉ ኣብ ሓሰር እተሰረተት ክትኸውን ዝገበረ ሓይሊ እዩ እቲ ናይ ትግራይ ናይ ሚድያ ሓይሊ። እዚ ሕዚ እንታይ ትብሎ? ኣብ ክንዲ ፀገማት ኣለው ኢሉ ዘቐብል እሞ ኣብ ዘላቒ ለውጢ ዘውግዕ “ፅቡቕ ኣለኺ ውድበይ።” ኢሉ መብረቕረቓይ ሕብሪ ዝለኸየ ሓይሊ እንታይ ትብሎ? እቲ እንታይ ትብሎ ገዲፍካ ጋዜጠኝነተ ትግራይ ናይ ገይፂ ምዃኑ ትርኢ።

ካልእ ኣካያዲ ስራሕ ፋና ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬት ኣይተ ወልደ ይመስል ዝበሎ እዩ። እዚ ሰብ እዚ እዩ ኣነ ሚድያ ዓድና ዝተረደኦ ዝመስለኒ። ኣብ ቅድሚ ምሁራን ኣብ ዩኒቨርስቲ መቐለ ደረቱ ነፊሑ ልምዓታዊ ጋዜጠኝነት ነዛ ዓዲ ኣይጠቕማን ዝብል እስኪ ይምፃእ ይካተዐኒ ክብል ዝሰማዕክዎ እዚ ሰብ እዚ ጥራይ እዩ። ንሱ ሓደ መዓልቲ ንሚድያ ትግራይ እንትገልፀን እንታይ ኢሉ?

“ሓደ ሚድያ ብዉሑድ ድልየት ሓደ ሓይሊ ወይ ሓደ ወገን የርውያ እየን። እቲ ካልእ እንትረግመን ብውሑድ ሓደ ሓይሊ ግና ይምርቐን እዩ። ሚድያ ትግራይ ግን፦

  1. እቲ ውድብ የማርረን። ኣይተመርሓን። ኣይዓጠቓን ይብለን።
  2. እቲ መንግስቲ የማርረን። ኣይሰረሓለይን። ኣብ ሚድያ ክፍተት ኣለኒ። ደገፍቲ ልምዓት ኣብ ምዃን ብዙሕ ይተርፈን ይብለን።
  3. እቶም ጋዜጠኛታተን እውን ሕጉሳት ኣይኮኑን። የንፀርፅሩ። ካብ ሚድያ ናብ ሚድያ ይቕይሩ። ሓያል ተርንኦቨር ኣሎ። ወዘተ
  4. እቲ ህዝቢ እውን ኣይዓግበለንን። የጓንየን።

ስለዚ ኢሉ ኣይተ ወልዱ ሚድያ ትግራይ ንመን እየን ዘሐጉሳ? ድልየት መን እየን ዘፈፅማ? መን ይረውየለን?

መልሱ ቀሊል እዩ።
ንማንም!

እንታይ እየን ኮይነን ከምኡ ኮይነን?

ጋዜጠኛታተን ጋዜጠኝነት ንገይፂ ስለዝጥቀሙሉ እዩ።

መዛዘሚ
ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ ሓደ ሓይሊ እዩ፤ ኣብ ትግራይ ኮነ ብኢትዮጵያ ደረጃ። ናይዚ ሓይሊ እዚ ፀቢቕካ ምውፃእ ኣብ ዘላቒ ህይወት ህዝብና ዓብዪ ትርጉም ኣለዎ። ሕዚ ዘለዎ ኩነታት እውን ንዚ እዩ ዘመላኽት። ዛጊድ ኣብቲ ውድብ ይዕበ ይንኣስ ይሕመቕ ይፀብቕ ዘገልገሉ ኣካላት ምስግና ይግብኦም። ሓደሽቲ ዝትክኡ ድማ ነዚ ጋዜጠኝነት ከም ገይፂ ዝጥቀም ናይ ሚድያ ሓይሊ ኣስተኻኺሉ ሑሕ ዝብላ፣ ዝሙጉታ፣ እታ ባይታ ባርዕ ገይረን ፈፃሚ ኣካል ደው ኢሉ ዘገልግል ክኾን ዝገብራ ወዘተ  ትካላት ሚድያ ክፈጥር ታሪኻዊ ሓላፍነት ኣለዎ። ዋእ ህወሓት እኮ ኣጆኺ ዘድልያ ኣይመስለንን። መን ኢኻ ወደይ ንኣንበሳ ኣጆኺ ክትብል ምንጋጋኻ ዝተነቓነቐ? ደፋር! ስለዚ እዚኣ ዝኣመነ ኣመራርሓ ትፅቢት ንገብር።

ከምኡ እንተዘይኮይኑ ናይ ዶክተር ሳሚኤል ግጥሚ ተግባራዊ ይኸውን። (ቃል ብቃል ዘይተወሰደ)

“እንድሕር ድኣ ‘ት በሪ ንዘይኽፈት ተዓፅዩ

መስኮት በሪ ክኾን ግድን እዩ።”

ህዝቢ ዝኣመነ ይዕወት!

ወዲ ጉዕሽ እየ!

ሕዳር 20/2010

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *