ዶክተር ደብረፅዮን ምስ መሓዙት ውድባት ዝተገበረ ቃልሲ ይገልፁ።

“ኣብ መንጎ መሓዙት ውድባት ኢህወዴግ ኣካይዳና ንሕድሕዴአና ብብልሒ ዝነቅፍ ምቅልላስ እዩ ነይሩ”
ዶ/ር ደብረፅዮን፡-

እቲ ሽግር ኣብ ዝተወሰኑ ከባብታት ጥራሕ ዝተሓፅረ ኣይነበረን። ደረጅኡ ክፈላለ ዝኽእል እንተኾነ እውን እቲ ፀገም ኣባና እውን ነይሩ እዩ። ብመሰረቱ እቶም ኣብ ፅላል ኢህወዴግ ዝርከቡ ብሄራዊ ውድባት ኣብ ትሕቲ ሓደ ዕላማን ፕሮግራምን ዝተሰለፉ ውድባት እዮም። ናይ ቋንቋ ኣፈላላይ እንተዘይኮይኑ ፕሮግራምና ሓደ እዩ። ስለዝኾነ ናይ ዕላማ ኣፈላላይ የብልናን። ኣፈላላይ ክህሉ እንተኾይኑ ኣብ ኣፈፃፅማ እዩ። ኣፈፃፅማ ድማ ከከም ከባቢኻ ይፈላለ እዩ። ንኣብነት እቲ ሕዚ ዘልዓልካዮ ትምክሕቲ ከም ዓብይ ሽግር ዝረኣየሉ ከባብታት ኣሎ። እዚ ሕዚ ብቐጥታ ናባና ናብ ትግራይ እንተመፂእኻ ንዓና ኣይገልፅን። ንሱ ኣይኮነን እቲ ሽግርና ኢልና ኢና።

ፀቢብነት እንተኾነ እውን ከም ትግራይ ቀንዲ ፀገምና እዩ ኣይበልናን። ብፀቢብነት ዝግለፁ ሕፅረታት ግን ኣለውና። ክሳብ ከባብያውነት ዝወረደ ዝተፈለየ ሽግራት ኣለና። እዚ ድማ ነቲ ናይ ውሽጢ ዓቕምና ከምዘድክም ኣቐሚጥና ኢና። ኣብ ገሊኡ እውን ፀቢብነት ቁልፊ ሽግር ከምዝኾነ ብሃገር ደረጃ ርኢናዮ ኢና። ስለዚ እቲ ፀገም በብኸባቢኡ ይፈላለ እዩ። እቶም ሽግራት ዝተገለፁሉ ዕምቆትን መልከዓትን ኣፈላላይ ኣለዎ። ካብዚ ተበጊስካ እንትርአ እቲ ወፍሪ ኩነታት እዩ መሰረት ዝገብር። ህወሓት ኣብ ትግራይ ዝገብሮ፣ ብኣዴን ኣብ ኣምሓራ ዘካይዶ ኦህዴድ ኣብ ኦሮምያ ዝገብሮ ወፍሪ ሓደ ክኸውን ኣይኽእልን። ኣብ ኦሮምያ ፀቢብነት ከቢድ ፈተና እዩ። ኣብ ትግራይ ፈተና ዋላ እንተኾነ ከቢድ እዩ ኢልና ክንወስዶ ኣይንኽእልን። ምኽንያቱ ከከም እቲ ኣብ ባይታ ዘሎ ሽግር ምንቅስቓስና ሓደ ክኸውን ኣይኽእልን። እቲ ፈተናታት ነንበይኑ እዩ። ኣብ ኦህዴድ ዘሎ ፀቢብነትን ኣብ ትግራይ ዘሎ ፀቢብነትን ብደረጅኡ ይፈላለ እዩ። እቲ ዝግበር ግጥምን ቃልስን እውን ከምኡ ዝተፈለየ መልክዕ ዘለዎ እዩ። ብኣንፃር ፀቢብነት ወሲድካ ኣብ ኦሮምያ ዕሙቕ ዝበለ ቃልሲ እዩ ዘድሊ። ኣባና ኣብ ኣተሓሳስባታት ዝርአ ሓላፍ ዘላፍ ንምምዕርራይ ብዝተወሰነ እንተሰሪሕና ይኣክል እዩ። ምኽንያቱ ካብ ቀደሙ ብዙሕ ተሰሪሑሉ እዩ። ስለዚ ካብቶም ካልኦት ከባብታት ኣብ ትግራይ ዘሎ ፀቢብነት ብዘለዎ ብርኪ ሓደጋ ዝሐሸ ክበሃል ይኽእል። ብኣንፃሩ ኣብ ኣምሓራ ዘሎ ኩነታት እንተወሲድና ግን ምስ ትምክሕቲ ዝግበር ቃልሲ ከቢድ እዩ። ካብቶም ምንጋዓት ክፈጥሩ ዝኽእሉ ምንቅስቓሳት ዝተርኣየሉ ከባብታት ሓደ ከዓ ኣብ ከምኒ ጐንደር ዝነበረ ህውከት ምርኣይ ይካኣል እዩ። ካብዚ ተበጊስካ እንትርአ ምስ ትምክሕቲ ዝግበር ቃልሲ ንብኣዴን ፈተና እዩ። ብኣንፃር እዚ ዘለዎ ክብደት ክርአ እንተሎ ድማ ፖለቲካዊ ባይታና ሓደ ኣይኮነን። ኣፈላላይ ኣለዎ። ኣባና ኣብ ውሽጢ ውድብ ይኹን ካብ ውሽጢ ውድብ ወፃኢ ኣብ ኣረኣእያታት ዝተመስረተ ቃልሲ እዩ ዝሓትት። ዋላ ብናይ ተቓውሞ ሓይሊ እንተይልካ እውን ትርጉም ዘለዎ ነቲ ኣብ ከባቢና ዘሎ ምንቅስቓሳት ወዲቡ ዝገጥመና ሓይሊ ኣይኮነን። ኣብቲ ግን ትምክሕቲ ተወዲቡ እዩ ዝንቀሳቐስ።

ብውሽጢ ይኹን ብደገ ተወዲቡ ስርዓትና ከፍርስ እዩ ዝሰርሕ። ስለዚ መልከዓት ቃልስና ሓደ ዓይነት ዘይኮነ ክንብል ኣይንኽእልን። ኣብ ልዕሊ ትምክሕትን ፀቢብነትን ዝግበር ቃልሲ ዝሃለወ ኣፈላላይ እንተሃለዎ እውን ግን መስመርካ ሒዝካ ክትቃለስ ዝዓግት ነገር የብሉን። ሓደ እቲ ፈተና ይፍለ እዩ ንዕኡ ዝግበር ቃልሲ እውን ከቢድ እዩ። ይኹን እምበርእቲ ዕላማ ስለዘሎ ኣብ ጐኒ እቲ ዕላማ ዝተሰለፈ ህዝቢ ሒዝካ ትምክሕታዊ ኣረኣእያ ኮነ ፀቢብነት ዝቕህምሉ ኩነታት ምፍጣር ይካኣል እዩ። ብኣንፃር እዚ ኸ ዝተገበረ ቃልሲ ዶ ኣሎ እወ። ድሕሪ እቶም ዝበልናዮም መድረኻት ዝተመሓየሸ ነገር ዶ ኣሎ? እወ። ግን ገና እዩ ዝጐድሎ ብዙሕ ነገር ኣለዎ። ንኣብነት እቲ ኣብ ልዕሊ ተጋሩ ዝበፅሐ በደል ክበፅሕ ነይርዎ ክበሃል ኣይከኣልን። ከምዚ ዓይነት ፀገም ኣብ ኣምሓራ ክንርኢ ነይሩና ኢልና ክንፅበ ኣይንኽእልን ኩልና። ብኡ ደረጃ ድዩ ክርአ ነይርዎ ኣብ ኣምሓራ፣ ብፍላይ ድማ ኣብ ብኣዴን በቲ ዝፀንሐ ታሪኻዊ ምትእስሳርን ርክብን ኣብ ልዕሊ ተጋሩ በደል ክበፅሕ ክንፅበ ኣይንኽእልን። በዚ ምኽንያት እቲ ሕመቕ ክብድ ዝበለ እዩ ነይሩ። ክብድ ስለዝበለ ከዓ ጉድኣታት በፂሑ።
እዚ ከዓ ብዝኾነ መለክዒ ክንቅበሎ ኣይንኽእልን። ይኹን እምበር ኣብቲ ሕመቕ ናይ ደረጃታት ኣፈላላይ ዶ ኣሎ? እወ ኣሎ እንተይልና ብመሰረቱ ኣብቲ ፖለቲካዊ ሕመቕ ግን ሓደ ኢና። ከምኡ ገይርና ኢና ንባዕልና ገምጊምና።ኣብ ኩሎም ብሄራዊ ውድባት ፖለቲካዊ ሕመቕ ስለዘሎ እዩ ሽግራት መፂኡ። ኣባና ብኸምቲ ኣብ ገለ ገለ ከባብታት ኣምሓራን ኦሮምያን ዝተርኣየ ዕግርግር ዋላ ኣይገለፅ ክመፅእ ዝነበሮ ለውጥታት ኣብ ትግራይ ብምርግጋፅ ኣንፃር እንትረአ ኣባና እውን ከቢድ እዩ። ህወሓት ምስ ዘለዎ ናይ ቃልሲ ታሪኽ ወሲድካ ዝበለፀ ስራሕ ክሰርሕ ትፅቢት ይግበር እዩ። ብኣንፃር እዚ እንትረአ ድማ ብደረጃ እቲ ዝገበርናዮ ትፅቢት ኣይሰራሕናን።

ኣብ ትግራይ እውን ሰናይ ምምሕዳር፣ ኣብ ኣምሓራ እውን ሰናይ ምምሕዳር፣ ኣብ ኦሮምያ እውን ሰናይ ምምሕዳር፣ ኣብ ደቡብ እውን ሰናይ ምምሕዳር ድዩ ክበሃል ነይርዎ? እንተይልና ክፈላለ እዩ ነይርዎ። ብርግፅ ኣፈላላይ የብሉን ኣይንብልን፣ ሕዚ እውን ግና በዚ ደረጃ እዚ ትግራይ እውን ክግለፅ ኣይነበሮን። ስለዚ ንዓና ዝገልፅ ሕመቕ እውን እኒሀና። ንዓኣቶም እትገልፅ ዝተፈለየት ሕመቕ እውን ኣላ። እታ ዝበልናያ ምስ ትምክሕቲ እትግበር ቃልሲ ከምታ ክትኮና ዝግባኣ ጠንካራ ኣይኮነትን። ስለዝኾነ እቲ ሕመቕ ስለዝነበረ ትምክሕቲ ዝዕንድረሉ ኩነታት ተፈጢሩ እዩ። ካብኡ ሓሊፉ መቓልስቱ ኣብ ዝኾነ ህዝቢ ኣብ ክልል ኣምሓራ በደል በፂሑ እዩ። ኣብ ካሊእ እውን ኣይኮነን ወያናይ ዴሞክራሲያዊ ሓይሊ ኣብ ዘማሓድሮ ከባቢ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዝበፅሐ በደል ክትሓስቦን ክትሓልሞን ዘፀግም እዩ። ካብኡ ሓሊፉ ሓይሊ ትምክሕቲ ስርዓት ከፍርስ እውን ተንቀሳቒሱ። ተንቀሳቒሱ ጥራሕ እንተይኮነ ናይ ኢትዮጵያ ብሄር ብሄረሰባት ባንዴራ ኣውሪዱ ናይ ባዕሉ ባንዴራ ዝሰቐለሉ ኩነታት ተራእዩ። እታ ባንዴራ ናይ ትግራይ ጥራሕ ኣይኮነትን። ናይ መላእ ብሄር ብሄረሰባት ባንዴራ እያ። ምልክት ኢትዮጵያውነቶም፣ ሓድነቶም እያ።

ይኹን እምበር ትምክሕቲ ካብ ናይ ባዕሉ ዕላማን ድሌትን ተበጊሱ ኣውሪዱ ብናይ ባዕሉ ባንዴራ እዩ ተኪእዋ። ክትከኣ እንተሎ ከዓ ናይ ኩሉ ባንዴራ እያ ተረጊፃ። ስለዚ ምንቅስቓስ ትምክሕቲ ኣብ ኣምሓራ፣ ትግራዋይ ካብ ምብስባስ ሓሊፉ ስርዓትና ንምፍራስ እውን ዝሃቀነ እዩ። እዚ ኣብ ኣምሓራ ክርአ ኣይነበሮን ግን ድማ ኣብ ካሊእ እውን ክንፅበዮ ኢና ማለት ኣይኮነን። ብኣንፃር እዚ እቲ ዝበፅሐ በደል ኣብ ብኣዴን ጥራሕ እንተይኮነስ ካብ ካሊእ እውን ኣይንፅበይን። ምኽንያቱ ናይቲ ዘጋጠመ ሕመቕ መግለፂ እዩ። እቲ ዘጋጠመ ሕመቕ ክሳብ ክንደይ ከቢድ ፖለቲካዊ ሕመቕ ምዃኑ ከዓ ብተግባር ተራእዩ። ብኣንፃር ዕምቆት ናይቲ ሕመቕ ኣብ ሓደጋ ነይርና ዘብለና ምኽንያት እውን ንሱ እዩ።

ናብዚ ደረጃ እዚ ክበፅሕ ዘይነበሮ እዩ። እቶም ልዕል ክንብል ዝገለፅናዮም ፀረ ህዝቢ ሓይልታት ዓቕሚ ስለዝረኸቡ ኣብ ህዝቢ ዓብይ ስምብራት በፂሑ። እቲ ኩነታት ምትሕውዋስ ነይርዎ ክትብል ኣይትኽእልን። ብቐንዱ ኣብቲ ህውከት ኮነ ኣብቲ ጥፍኣት ዝተንቀሳቐሰ ሓይሊ እቲ ናይ ትምክሕቲ ሓይሊ እዩ። ምኽንያቱ ናተይ ዓቕሚ ዝብሎ ተጠቒሙ እዩ በደል ኣብፂሑ። ኣብታ ህውከት ህዝቢ ኣይነበረን። ከም ህዝቢ ተሓዊሱ ኣብ ልዕሊ ትግራዋይ እምኒ ዝደርበየ ናይ ኣምሓራ ህዝቢ የለን። ኣብቲ ተግባር ዝተወሰነ ሓይሊ እዩ ተንቀሳቒሱ። ዝተጋገየ ተወላዲ ብሄረ ኣምሓራ ክህሉ ይኽእል እዩ፣ ግን ድማ ከም ህዝቢ ኣይኮነን እምኒ ናብ ምድርባይ ኣትዩ። ብኻሊእ ኣበሃህላ ኣብ ልዕሊ ተወለድቲ ትግራይ በደል ከይበፅሕ ህዝቢ እቲ ከባቢ ይከላኸል እዩ ነይሩ። ካብቲ ገለ ገሊኡ ኣመራርሓ ብዝሐሸ ኣብ ልዕሊ ንፁሃት ጥፍኣት ከይስዕብ ደቁን ንብረቱን ክሕሉ እንትጓየ እዩ ተራእዩ። ስለዚ ህዝቢ ኣምሓራ ኣሰላልፍኡ ግልፂ እዩ ነይሩ። ብኣንፃሩ እቲ በብኸባቢኡ ዝነበረ ናይ ብኣዴን ኣመራርሓ ግን ወይ እንታይ ኣእተወኒ ኢሉ ሱቕ ዝበለ እዩ ወይ ብዝተፈላለየ መንገዲ ኢዱ ኣእትዩሉ እዩ። በዚ ምኽንያት ደረጃ ናይቲ ሕመቕ ብኡ ልክዕ ክርአ ክኢሉ እዩ።

እዚ ሱቕ ኢሉ ዝተፈጥረ ፀገም እዩ ማለት ግን ኣይኮነን። ኣብ ክሊ ወያናይነት ሽግራት ስለዝተፈጠረ ኣብ መንጐና እውን ፀገም ነይሩ ማለት እዩ። እቲ ናይ ወሰን ሕቶን ዘይምርድዳእን እውን ናቱ ኣካል እዩ። ሽዑ ዝተፈጥረ ፀገም ኣይኮነን። ናብ ካሊእ ግጭት ዝኣተወ ፀገም እንተዘይኮነ እውን ፀኒሑ እዩ።

ይኹን እምበር እዚ ጉዳይ እዚ ኣብ ናይ ኣምሓራ ከባቢ ዓብይ ኣጀንዳ ከምዝነበረ ዝፍለጥ እዩ። ከይዳ፣ ከይዳ ምስ ኣመራርሓ ትተኣሳሰር እያ፣ ካብቲ ኣመራርሓ ወፂኣ እውን እቲ ናይ ትምክሕቲ ሓይሊ ተጠቒሙላ። ብኡ ኣቢልካ ንምልዕዓል ከም ሓደ መደናገሪ ዛዕባ ከምዘውዓልዎ ርኢናዮ ኢና። ትግራዋይ ብጉልበቱ ቦታ ወሲዱ፣ ወልቃይት ካብ ኣምሓራ ናብ ትግራይ ክውሰድ ገይሩ፣ ግጮ ናብ ትግራይ ተኸሊሉ እናበሉ ኣብ ውሽጢ ዓድን ኣብ ደገን ዝነብር ህዝቢ ተደናጊሩ ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ፅልኣት ከሕድርን እቲ ካሊእ ብሄር ኣብ ልዕሊ ሓውን ወገኑን ክዘምትን ትምክሕቲ ብዝተዋደደ መንገዲ ሰሪሑ እዩ። ብመሰረቱ እዚአን ከዓ ብትርጉመን ናብቲ ትምክሕቲ ክሰልኮሉ ዝሓስብ በርታት መእተዊ እየን።

ብኣንፃሩ ከዓ ዋላ ከምዚ ዝበሉ ምድንጋራት እንተነበሩን ሓይልታት ትምክሕቲ ክሰርሑሉ እንተፃዓሩን ብኣዴን ከም ውድብ ብፍላይ ነቲ ናይ ወልቃይት ናይ መንነት ሕቶ ንህዝቢ ትግራይን ንመንግስቲ ትግራይን ዝምልከት እምበር ንህዝቢ ኣምራሓን ንብኣዴንን ከምዘይምልከት ግልፂ ዝኾነ መርገፂ ወሲዱ እዩ። ዋላ ኣብቲ ብኣዴን ዘመሓድሮ ዘሎ ከባቢ ይለዓል እቲ ጉዳይ ዋላ ውልቀ ሰባትን ውልቀ ኣመራርሓን የልዕልዎ እቲ ሕቶ ከም ውድብ ቅዋምና ኣይኮነን ኢሉ ብኣዴን እምነቱ ገሊፁ እዩ። ኣብ ጉዳይ ወሰን እውን ከምኡ ተመሳሰልቲ ዝኾኑ ግን ድማ ዘይተፈትሑ ፀገማት ተቐራሪብካ ብምልዛብ መዕለቢ እናረኸቡ ይመፁ ኣለው።
ፍልፍል፣ፍሉይ ሕታም መፅሄት ወይን

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *